söyleyen: Aida Amidi

14/01/1982, Tahran

Çeviren: Haşim Hüsrevşahi

uğultular ortasında can veriyordu sesler

caddeye ölü toprağı serpmişlerdi

ve biz kalkmak için elimizi diğerinin omuzuna koyamıyorduk

biz hışırtılı sesimizi

bilge ve zehirli bir yılan gibi

saklamıştık göğsümüzde

caddenin ortasında siper almış

uğultuyu yarıyorduk

kesilmiş gırtlaklardan yükselen sesi arıyorduk

biz bir kabustan diğerine fırlatılıyorduk

uykuyla uyanıklık arasındaki sınıra dokunmaksızın…

rivayet edilir ki kendi oksijen kapsülünü sırtlamıştı

çıplak kayaları tırmanıyordu

ve prangalarının sesini

kulaklarımıza sokuyordu…

yüzerek bataklıktan dışarı fırlıyorduk

yaralı derimize yumurtlamak için böcekler pusuya yatmıştı

ve biz

biz

biz

kâbusun mantığından habersizdik

soluk soluğa hastane merdivenlerinden çıkmak

korku ve umut arasında sarkaç olmak

utanç içinde

Keşaverz Bulvarı’nda moloz olmak

Meryem’in bulutlu yüzü

ve biz ki

kemiklerimiz, gözlerimiz ve sesimiz titriyordu rüzgarda.

kâbusun kendi mantığı vardı:

“yukarı tırmanan ölür

kaybolan kalır”

biz kaybolmuştuk

ve ilgili bakanlıkların koridorları sonsuza kadar sünmüştü.

… nolu dosya

… nolu blok

… nolu hücre

birbirimizin numaralarını ezber değildik

ve kimse bilmiyor yoldaş

senin öksürüklerin bizim boğazımızı tırmalıyor

kardeşim!

ey güleç yıldız!

ki havayı yumrukluyordun

duvarı yumrukluyordun

göğsünü yumrukluyordun

ve kimse seni görmüyordu.

biz aç ve avareydik

kimimiz taş bağlamıştık karnımıza

kimimiz tırnağımızla taşı yontuyorduk

ve su verilmiş kılıç yapıyorduk

ve hiç birimiz katillerin elinden sağ kurtulmuyorduk

durmadan siz öldürdünüz diyen sesi duyuyor musunuz?

zira her kim her nerede ve her ne şekilde ölürse ölsün

onu siz öldürmüşünüz

çünkü siz öldürmüşsünüz.

ve senin katillerin biliyorlardı

başı yarı kesilmiş tavuk koştukça ölüme daha da yaklaşır

seni koşasın diye bıraktılar

aldığın her solukla can veresin diye

verdiğin her solukla can verelim diye…

bana bakın

bana ki kandan bir iz taşırım boğazımda

anımsayın göğsümde sakladığım zehirli yılanı

kime doğru sıçrayacağını bilen yılanı

bellekten kalkan zehri anımsayın!

çünkü ben çoklarının kesilmiş gırtlağıyım

Mohtarı’yım[1]

Puyende’yim[2]

Gaffar’ım[3]

ben Abtin’in[4] kesilmiş gırtlağıyım!

Mart 2022

---

[1] İran İstihbarat Bakanlığı tarafından kaçırılarak Aralık 1999 tarihinde katledilen İran Yazarlar Birliği üyesi yönetim kurulu üyesi, filozof, şair Mohammed Mohtari.

[2] İran İstihbarat Bakanlığı tarafından Aralık 1999 tarihinde kaçırılarak katledilen İran Yazarlar Birliği üyesi, sosyolog, çevirmen, yazar Mohammed Cefer Puynedeh

[3] İran emniyet güçleri tarafından Ekim 1997 tarihinde evinde katledilen İran Yazarlar Birliği üyesi, üniversite öğretim üyesi, şair, yazar Gaffar Hüseyni

[4] Bektaş Abtin. İran Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyesi. Şair. Mahpus. Hapisteyken Covid-19’a yakalandı. Durumu ağırlaşınca ancak hastaneye kaldırıldı. Hastanede ayak bileklerinden yatağa zincirlendi. Ve o halde hayatını kaybetti.

“Şeytan korkusu vardı içinizde”[1]

Oysa o denli korkunç değildim ben

Ateşten gelmiştim size

Ateş getirmiştim

Beni korkunç kılan sizin korkaklığınızdı

*

Bir dürtü vardı içinizde

Uçuruma iten sizi ve çığlıklar attıran

İşte oydu elini bırakmadığınız şeytan

Yoksa yalancı olan ben değildim

Kırmızı her zaman kan değil çünkü

*

Bir şiir okuyayım size isterseniz

Hiç şarkı duymadım sizden

Gözleriniz ağlamaklı güzelleşiyordu

Boş mezarlardı gözlerinizde

Hep rüya gördüm oysa sizin için

*

Yumruğunuz göğsüme ağırlık yapar

Tırnaklarınız etimi koparır

Belki bu hikâyeyi baştan okursunuz diye yazıyorum

Bahçede gömdüğümüz günlerimiz güzeldi

Güzelliği onun kaybolup gidişindeydi

*

Ben de gidiyorum

Şeytanlığımı yanıma alarak

Hiçbir âdeme secde etmedim tanrım sen bilirsin

Ben öyle sevdalı dansa kalkmış alevlerle

Dolunay kanıyordu avuçlarıma suskun…

*

Bir bakıma çoktan ölmüştüm

Bir bakıma yeni çırpıyorum kanadımın küllerini

Arkamdan bağırırsan duymam

Sağır olmuşum çoktan

Şeytan ısırdığım o dudaklarda saklıydı

*

Bahaneler uydurdum dönüp gelmelerim için

Bahçemizdeki ak papatyalara benzer yalanlarımla

Sen bilirsin ne kadar çok sevdim kovulduğumu cennetinden tanrım

Kış geçip yaz bitince anladım ömür boyu yalnızdık

*

Ağaçların saksıların sarı yapraklarını kopardım

Bahçeyi suladım arılarla yanımda köpeğim

Kedim uzaktan izliyor suyu sevmez o

Yaralı ağaçlarını okşadım içimin

Erguvan sen ne güzel serpilmişsin

*

Kalbim tekliyor sesim nedense kısık

Uzak şarkılar yankılanır içimde

Alev çukuru bahçede ölü gözü

Tükürülmüş bir yüz taşır ruhum

Dolunay kanıyor avuçlarımda suskun

*

Tükürülmüş bir yüz taşır ruhum

Gecenin sisli sokakları ıssız

Ay kanar

Bunca yıl sırtımda

Giderim hiç gelmemiş gibi.

H.H.

---

[1] Alıntı dize.

(Bu yazımı ufak tefek değişiklikler yaparak yeniden yayınlıyorum)

Çocuğum sana bir vasiyetim var. Çocuklar babalarının, büyüklerinin vasiyetini, öğütlerini sevmezler bilirim. Ama ben yine de söyleyeceğim. Biliyorum hoşlanmasan da okuyacaksın. Şimdi unutsan da bir gün anımsayacaksın. O zaman ikimiz de aynı kadehi paylaşmış olacağız!

Bize sakın boyunuzdan büyük işlere kalkışmayın diye dediler, kimi zaman öğüt verir gibi, kimi zaman tehdit ederek. Bizden bir bölümümüz boyumuzun ölçüsünü bile bilmiyorken evet dedik, olur dedik. Bize budur dediler. Boyunuz bu kadardır dediler. Bir gün baktık ve gördük ki hep budamışlar bizi ve bodur bırakmışlar. Dilimizi budamışlar, cesaretimizi budamışlar, yüreğimizi budamışlar, ruhumuzu budamışlar ve irademizi… güneşi emecek bütün yeşil yapraklarımızı budamış yolmuş yere dökmüşler. Gördük ki talan edilmişiz, vurgun yemişiz. Bir gün baktık ve gördük ki boyumuzdan büyük işlere kalkışmak istesek de ölçümüz güneşi yutmaya yetmeyecek artık. Geç olmuştur artık.

Birilerimiz o büyük yalanı görmedi… Onu keşfetmek sana düşer. “Evet” ve “Olur” diyenlerden bir kısmı bakamadı bile, göremedi bile… Onlar sandılar ve inandılar ki hayat budur… Kurtçuklar kendi çukurlarındaki bir avuç çamurlu suyu dünyanın tümü olarak algılar çünkü… Onların dünyası işte o kadardır… Bize boyumuzun bu olduğunu tembihlediler, tehdit ettiler!

Ama birilerimiz “Hayır” demenin ne denli onurlu olduğunu bildi. “Hayır” demenin ne denli cesaret istediğinin, tehlikeler barındığının hesabını gitmeden. Onlar “Hayır!” dediler. Onlar boylarından büyük işlere kalkıştılar. Ah çocuğum onlar ne güzeldiler. Onlar servilere örnektiler. Onlar güneşe komşuydular. Kimisini astılar, kimisini hapislerde çürüttüler, kimisini kurşuna dizdiler avlularda, dağ eteklerinde ya da, kimilerini yüksek binalardan attılar, kimisini boğup çöllere, göllere, tuzlu kum denizlerine attılar!

Birilerimiz boylarından büyük işlere, dünyayı değiştirmeye, daha güzeli yaratmaya kalkıştılar… Onlara deli dediler, ruh hastası dediler, onları umursamadılar, adamdan saymadılar, hor görüp tekmelediler… Rüzgârda kızıl bayrak gibi dalgalanan o insanlar güzeldiler. Onlar ateş cinsindendiler. Toprağa indiler. Onlar geldiler, insanlığın kulağına eşitliğin, adaletin, mutluluğun şarkılarını fısıldadılar ve gittiler. Kimileri onların güzelliklerini, ışıltılarını görecek boyda bile olamadılar…

Hatırlarsan Mozart’ın cesedini yoksullar mezarlığında toplu bir mezara attılar. Nice şairler, ressamlar, yazarlar, müzisyenler, bilim insanları, mimarlar, filozoflar bizi tehdit edenlere rağmen hayatımızı güzelleştirdiler. Onlar bizi mağaradan kurtardılar ve kendileri için hiçbir şey istemediler.

Canım evladım; sana ve senin gibi genç insanlara her şeyin para olduğunu öğütlerler. Paranın tanrıdan bile güçlü olduğunu söylerler. Çünkü buna inanırlar. Sana ve senin gibi genç insanlara daha fazla para elde etmek için uğraşmanız gerektiğini söylerler. Seni çılgın bir tüketim çarkında tüketip yok etmek isterler. Bilmelisin ki bu yolda nice insanlar senin üzerine basarak yükselir ve sen de yükselmek için nice insanları ezmeyi normal bilecek duruma düşersin. Ama bir gün göreceksin ki güç onlardadır. Göreceksin ki onların özendirdiği ve senin ömrünü tüketerek varmaya çalıştığın ancak sonunda vardığın bir hiçtir, kavuştuğun sadece onların bir çölde gösteriye çıkardıkları vahadır, seraptır. Onlar sanrılar yarattılar, tanrılar yarattılar ve aldatarak, korkutarak hükümlerini yürüttüler. Göreceksin ki senin elde ettiğin onların serpiştirdikleri atıklardır!

Çocuğum sana vasiyetim budur: Hep boyundan büyük işlere kalkış! Dünyayı onların ellerinden al! Hep güneşi düşün! Ayakta dik durma erdemini bir an bile unutma! Ama bil ki ayakta durmak düşme tehlikesini göz önünde bulundurmadan olmaz. Ayakta durma riskini al ve yükseklerin temiz havasını içine çek, boylu kayın ağaçları gibi ışığı em ve yaşamın biricik ve güzel olduğunu bilerek yaşa! Ve unutma ki düşmek ayakta duranlara mahsustur, zira sürünenler asla düşmezler! Sana vasiyetim ayakta durmandır, hayır demeyi unutmaman, soru sormayı unutmaman, sorgulamayı unutmaman ve o büyük yalanı keşfetmendir.

Çocuğum duvarları kabul etme, kabukları kabul etme! Bu ev, bu şehir, bu ülke, bu kıta ve yeryüzü sana dar gelecek. Gelsin. Sen muazzam kâinatı düşün, ona saygılı ol. Bu kandırılmış, kendi cehaletinde boğulmaya terk edilmiş, varı yoğu çalınmış ve çalınmışlığına şükretmeyi öğretilmiş bu zavallı güzel insanı sev! Rüzgârı sev, dağı, denizi, ovayı sev, geceyi, gündüzü sev, çiçeği, böceği, uçanı, yüzeni sev… Onları sev zira doğa sana değerli yaşamanın sırrını açık edecek, sana öğretecek. Unutma ki yaşam sana verilmiş bir hediyedir. Yaşam her gün biraz daha bitmeye yaklaşan tek mucizendir senin, onun her anının değerini bil. Acılar ve sevinçler dolu bu uçarı güzelliğin değerini yeniden yaratarak bil. Doğa bunu da sana öğretecek.

Sana büyük sırrı keşfetmeyi ve görmeyi de öğütlüyorum. Ellerimiz hep boş görünse de onların boş olmadığını unutmamanı öğütlüyorum.

Ha bir de şarkı söylemeyi unutma…

Yolun açık olsun…

Haşim Hüsrevşahi

Şiir: Aida Amidi

kemik ve kanla dolu bir yürekle eve döndüm

içimin kurdu birisini öldürmüş

içinin canavarı yırtıcı olmayan birini

her gün yağmalanıyorum

ve içimdeki adamlar kesik başlarıyla bu yana o yana koşturuyorlar

ateşte yanıyor bir yarım benim

ve diğer yarım ateşte yanıyor benim

ve sesinin dalgası        sesinin dalgası sesinin dalgası… bırakmıyor beni:

“dön

bana bak

delik kafatasıyla bir kadına

gün boyu bir şeyler ören

ve gece boyu söken

kadına!”

Çev: h.h.

Rodrigo’nun gitar konçertosu: Sabah saat 04

Yazan: Yalçın Doğan*

Bu sabah saat 04.

Rodrigo’yu dinliyorum, onun gitar konçertosunu.

O muhteşem yapıtı dinlerken, tam 52 yıl önce bugün, bu saatlerde haykıran o sesi duyuyorum:

“Kahrolsun faşizm!..”

Gitar konçertosunun içerdiği anlam gibi.

1936’da İspanya İç Savaşı sürerken…

İnsanlık katili General Franco yönetiminde yaklaşık 36 yıl sürecek faşizme lanet okuyan İspanyol sanat yapıtları arasında bize tanıdık gelen iki yapıt var.

Piccaso’nun Guernica tablosu.

Rodrigo’nun gitar konçertosu.

Bu sabah saat 04, Rodrigo’yu dinliyorum.

Sadık Çubek’in ‘Sabır Taşı’ romanı, Haşim Hüsrevşahi çevirmenliğinde Kor Kitap tarafından yayımlandı.

Yazan: Soner Sert, soner_sert17@hotmail.com

(Yazının kaynağına ulaşmak için: Buraya tıklayınız)

Çağdaş İran edebiyatının güçlü kalemlerinden Sadık Çubek, İran’da ilk olarak öyküleriyle tanınır. 1945 yılında yayımladığı ‘Kukla Gösterisi’ isimli kitabıyla belirli bir okur kitlesi yakalayan Çubek, sıradan insanın üslubunu eserlerine yerleştirmesi ve doğalcılığıyla dikkati çeker. Sonraki yıllarda aynı izleği devam ettiren peş peşe bir dizi roman yayımlayan Çubek, bahse konu olan özelliğinden ödün vermez, kurguyu ustalıkla kullanır ve sinematografik bir anlatım yaratmanın derdine düşer. Çubek’in bu çabası, ‘Neden Deniz Fırtınalıydı?’ isimli eserinin İbrahim Golestan, ‘Tengsir’ isimli romanının da Emir Nadiri tarafından filme alınmasının önünü açar. Çubek’in bu yazıya konu olan ‘Sabır Taşı’ romanı ise üzerinde yapılan çeşitli değişikliklerle birlikte 2012 yılında Atiq Rahimi tarafından filme alınır.

Ne de çok özlemişim meğer gelinciği…

Nisan dedin mi her yan gelinciktir. Nereye bakarsan gelincik görürsün. Ne güzel aydır nisan ayı…

Ankara Tabip Odası’nın girişimi ile 22 Mart Cuma günü, hizmetlerinin 40, 50 ve 60 yılını dolduran hekimlere özel Hizmet Plaketi töreni düzenlendi. Ben de 50 yıllık hizmet plaketimi alacaktım. Aylar öncesinden haberimiz vardı. İlk günden itibaren tuhaf bir heyecan kaplamıştı içimi. Törene birkaç gün kala ne yazık ki iki sınıf arkadaşımızı daha kaybettik, çok acı duyduk. Kendilerini rahmetle anıyorum.

Şimdi törenin üzerinden dört gün geçiyor. Düşünüp durdum ne yazsam, nasıl yazsam? Kolay mı?

Karadeniz Ereğli’den geliyordum. Eşimle. O da Ankara Üniversitesi mezunu. Ankara’ya yaklaşınca kar lapa lapa yağmaya başladı. Aynı duyguya kapıldık. Eski Ankara’nın karlı kış aylarını özlemişiz meğer. Öğrencilik yıllarımızda kış günleri dolmuş bulamadığımızda ev arkadaşlarımızla Ayrancı’dan Kızılay’a, Sıhhiye’ye yürürdük.

Bu söyleşiyi birkaç gün önce kendimle yaptım.

• Merhaba kendim!
• Merhaba!
• Seninle bu son durumun hakkında kısa bir söyleşi yapmak istiyorum!
• İyi olur. Ben de içimi dökerim.
• Başlayalım öyleyse.
• Başlayalım!
• Sen ne zaman yazar oldun?
• Çok komik bir soru!
• Olsun yine de anımsar mısın?
• Sen de bilirsin. Çocukken çok okurdum. Elime ne geçerse ne görürsem okurdum.  Önceleri Büyük Anneannemizin (annaannenin annesi yani… biz ona Hanım Nene derdik) ve annemin ve tabi bizimle birlikte yaşayan anneme her yıl sayıları artan çocukların ve evin işlerine yardımcı olan “Nene’nin” ve daha sonraları ablamızın anlattığı masallar belleğimde yer etti. Kitaptan masal, hikâye okuma, babamızın Tebriz’in uzun kış gecelerinde çocukları toplayıp masal kitaplarından birini eline alıp kürsü başında okumaları ile başladı. Yıllar geçince ve okumayı sökünce çocuk dergilerinin resimli masallarına, hikayelerine kaptırırdım kendimi. Sonraki yıllar kitaplar… kitaplar. Kelile ve Dimne’den, Merziban Name’ye, Sefiller’den, polisiyelerden romantiklere kadar içeren kitaplar, çağdaş romanlardan tefrikalar halinde ya da bir hikâyenin tümünü basan popüler dergilerdeki hikayelere kadar elime ne geçerse, geniş bir merak coğrafyası içinde okumak! Sosyal ve dini içerikli “okumalar” da bu edebiyat “okumalarıma” eklenmişti.
• Hatırlarım. Gerçek bir kitap kurduydun. Neyse. İlk öykünü ne zaman yazdın?